Trzeci wymiar jedenastej muzy

28.08.2010Telewizja 3D

Niektórzy wprowadzenie telewizji trójwymiarowej przyrównują do rewolucji, jaką było przejście z telewizji czarno-białej na kolorową. Czy aby nie na wyrost?

Systemy telewizyjne, wywołujące u telewidza wrażenie obrazu przestrzennego, działają na zasadzie przesyłania sygnału, sfilmowanego za pomocą kamery dwuobiektywowej, co ma naśladować nasz naturalny, ludzki sposób postrzegania. Każde oko widzi przedmiot z nieco innej perspektywy i na tej podstawie mózg buduje przestrzenny obraz. Taki sam efekt ma zagwarantować stereoskopowa kamera. Do tej pory wykorzystywano system anaglifów, w którym w trakcie filmowania w jednym obiektywie był filtr czerwony, w drugim – zielony. Przy odtwarzaniu na ekranie tak przygotowanych obrazów, potrzebne były dla uzyskania efektu przestrzennego dwukolorowe okulary.
Pierwsze tego typu transmisje telewizyjne przeprowadzono w Europie Zachodniej w 1982 roku, sprzedając przy okazji 40 mln okularów. 23 lata później, w 2005 roku, na międzynarodowych targach IFA w Berlinie firmy: Grundig, Philips i Thomson, pokazały prototypowe ekrany LCD 3D, wyświetlające trójwymiarowy obraz, oglądany bez okularów. Przedstawiciele firm zapewniali, że telewizory te w sprzedaży pojawią się już w następnym roku. Wydawało się, że dotrzymają słowa, bo w wielu miejscach na terenie targów rozmieszczone były płaskie monitory, na których wyświetlano trójwymiarowe reklamy.

Trzecie podejście
Znów głośno – tym razem skutecznie – było o 3D TV w zeszłym roku. Najpierw, na kwietniowych targach NAB (National Association of Broadcasters Show) w Las Vegas, modele telewizorów 3D zaprezentowały firmy: Samsung, Sony, LG i Panasonic. We wrześniu pokazały je na targach IFA, a na odbywających się kilka dni później targach branżowych IBC (International Broadcasting Convention) w Amsterdamie, transmisję kanałów 3D przeprowadził Eutelsat.
Niestety, aby widzieć trójwymiarowy obraz także trzeba założyć okulary, ale już innego typu. Nie dziwi więc, że niektórzy producenci elektroniki konsumpcyjnej wzięli na wstrzymanie. Andrea Ragnetti, Wiceprezes i Dyrektor Generalny Philips Consumer Lifestyle, powiedział otwarcie w Berlinie, że jego firma już ma prototypowe odbiorniki, umożliwiające oglądanie 3D TV w okularach i bez, jednak obecnie technologia jest jeszcze niestabilna i nie wiadomo czy klienci będą chcieli oglądać w domu filmy przez okulary czy poczekają na 3D bez okularów. Z kolei Sir Howard Stringer, szef Sony Corporation, oznajmił, że 3D jest gotowe do wejścia na masowy rynek. – W 2010 roku dostarczymy do domów filmy, gry i wydarzenia sportowe, które będą odtwarzane za pomocą przystosowanych do konwersji obrazu odtwarzaczy Blu-ray, laptopów i konsol PlayStation.
Dziś wszystko wskazuje na to, że odbiorniki 3D jeszcze w tym roku na dobre pojawią się na sklepowych półkach.

Jak to działa?
W sprzedaży jest już 46” Full HD 3D LCD monitor firmy JVC (cena: 30 tys. zł). Wykorzystuje zaadaptowaną metodę filtrów polaryzacyjnych Xpol. Polega ona na stworzeniu dwóch obrazów, w których światło jest spolaryzowane w różny sposób. Wyświetlany trójwymiarowy obraz możemy oglądać pod kątem 178°, z dowolnej strony. Może być zapisany w dwóch standardach 3D: line-by-line (zapis lewego i prawego obrazu jest odpowiednio „dodawany” do sygnału wideo) i side-by-side (lewy i prawy obraz są horyzontalnie zmniejszone o połowę i umieszczane w lewej i prawej części ekranu).
Do oglądania niezbędne są, podobne do gogli narciarskich, pasywne okulary ze spolaryzowanymi soczewkami laminowanymi akrylowym filtrem polaryzacyjnym, w których fale świetlne rozchodzą się w kilku płaszczyznach. Lewe i prawe oko oddzielnie odbiera fale polaryzacyjne, a nasz mózg oba obrazy zespala w jeden trójwymiarowy. Sferyczny kształt soczewek zapewnia szerokie pole widzenia i ogranicza refleksy świetlne. Zamiast czerwono-zielonych okularów anaglifowych, używanych do oglądania przestrzennych fotek, są też okulary z innymi kolorami filtrów, np. czerwono-niebieskie, czerwono-zielone czy niebiesko-żółte.

Schemat rejestracji i odbioru 3D TV. Panasonic

Takie okulary trzeba też włożyć, by właściwie korzystać z pierwszego na świecie notebooka z 15,6” wyświetlaczem 3D – Acer Aspire 5738D. Na jego powierzchni umieszczono filtr polaryzacyjny, a zainstalowane oprogramowanie TriDef 3D Experience umożliwia odtwarzanie trójwymiarowych multimediów bez specjalnej karty graficznej. Odpowiednie aplikacje na bieżąco konwertują obraz z gier i programów oraz pozwalają na przestrzenne wyświetlanie zdjęć i filmów. Niestety, obraz przestrzenny jest najlepiej widoczny z ogległości… 65 cm, przy kącie widzenia 15° w górę, w dół, prawo, lewo.
Inną metodą jest sekwencyjne wyświetlanie podwójnej klatki Full HD i pokazywanie osobno każdej klatki dla lewego i prawego oka. Efekt 3D uzyskamy oglądając obraz za pomocą aktywnych okularów z przesłonami (okulary migawkowe). Zsynchronizowane z obrazem, otwierają się i zamykają z dużą częstotliwością, dzięki czemu w danym momencie do oka dociera właściwy obraz. Okulary muszą mieć zasilanie, a niezbędną synchronizację uzyskuje się za pomocą kabelka – jak w pierwszych pilotach do sterowania odbiornikiem TV lub bezprzewodowego czujnika.
Takie właśnie okulary trzeba będzie podłączyć do nowej 50” plazmy firmy Panasonic. Zdaniem producenta ten rozmiar będzie najprawdopodobniej w przyszłości najpopularniejszym wśród odbiorników używanych w kinie domowym.
Trójwymiarowy telewizor wykorzystuje najnowszą technologię 3D drive, która pozwala na szybkie podświetlanie pikseli przy zachowaniu wysokiej jasności. W odbiorniku wykorzystano technologię redukcji efektu przesłuchu, która eliminuje podwójny obraz (tzw. ghosting), pojawiający się, gdy obrazy dla lewego i prawego oka są wyświetlane osobno. W ramach technologii sekwencyjnego wyświetlania klatek autorstwa firmy Panasonic, obrazy są naprzemiennie wyświetlane w tempie 60 klatek/s. dla każdego oka, co przekłada się na częstotliwość odświeżania na poziomie 120 klatek/s. Odbierane na tej samej zasadzie, za pośrednictwem niezwykle precyzyjnych okularów 3D, których soczewki synchronizują obraz wideo. Każde oko odbiera oddzielny obraz 1920 x 1080 Full HD, dzięki czemu nie doznaje on żadnego uszczerbku na jakości.
Technologia Panasonic Full HD 3D miała spory wkład w standaryzację formatu Blu-ray 3D, który został przyjęty przez Blu-ray Disc Association w grudniu ubiegłego roku. Ujednolicono sposób zapisu 3D na płycie BD, wybierając kodek Multiview Video Coding (MVC) i ustalając, że na hybrydowej płycie 3D BD obraz zostanie zapisany w 2D i 3D.
Natomiast w styczniu 2010 roku Panasonic poinformował o najnowszej, dwuobiektywowej kamerze Full HD 3D i technologii kina domowego Full HD 3D (50”, 54”, 58” i 65”). Zaprezentowana podczas targów International Consumer Electronics Show (CES) w Las Vegas, zostanie wprowadzona na rynek wiosną.

 

 

 

Samsung zapowiedział i zaprezentował już pierwsze modele telewizorów z obsługą 3D, które trafią w tym roku na rynek. Będą to ledowe modele z serii 7000, 8000 i 9000.

Telewizor LX 9500 3D firmy LG. Modele serii LD920, LX9500 oraz LX6500 będą początkiem najbardziej zaawansowanej technologicznie linii telewizorów trójwymiarowych produkowanych przez LG. Planowana globalna sprzedaż 400 000 telewizorów w tym roku i kolejnych 3,4 mln w 2011 roku ma zapewnić LG Electronics pozycję lidera wśród producentów zestawów kin domowych 3D.

– Już w maju na polskim rynku będzie dostępny pierwszy telewizor Full LED 3D LG LX9500. W tym roku przedstawimy polskim konsumentom szeroki wachlarz produktów 3D oferujących rozrywkę znaną dotąd jedynie z kin, co jeszcze bardziej wzmocni kluczową pozycję LG w segmencie TV LCD również w Polsce – powiedział Ireneusz Smaga, wiceprezes ds. sprzedaży i marketingu LG Electronics Polska.
Ekran telewizora jest podświetlany w całości diodami LED (Technologia Full LED Slim z funkcją miejscowego wygaszania Spot Control) znajdującymi się bezpośrednio za nim (model 55” ma ich 1 200), co pozwala osiągnąć klarowny obraz o wyjątkowej jasności. Jakość obrazu poprawia kontrast dynamiczny 10 000 000:1 i technologia TruMotion 400 Hz. LG LX9500 grubości 22,3 mm i z 16-milimetrową ramką dostępny w wymiarach 47” i 55”, jest również pierwszym telewizorem, który obsługuje standard 3D Multi Picture. Pozwala on wyświetlać na ekranie obrazy zarejestrowane za pomocą kamer 3D bez potrzeby wcześniejszego dokonywania ich konwersji na komputerze. Oglądanie treści w formacie 3D wymaga użycia okularów z aktywną migawką (model AG-S100), które ładowane przez złącze USB umożliwiają nawet 40 godzin ciągłego oglądania TV. LG zaproponuje również okulary ze szkłami spolaryzowanymi.
– Priorytetem LG jest dostarczenie klientom najbardziej zaawansowanych technologii, spełniających, a nawet wyprzedzających ich potrzeby. Na początku stycznia na targach CES w Las Vegas pokazaliśmy najnowsze telewizory 3D, tymczasem już w kolejnym kwartale pierwsze modele odtwarzające obraz trójwymiarowy będą dostępne w Polsce w atrakcyjnych cenach. – powiedział Ireneusz Smaga, Wiceprezes LG Electronics Polska.
Telewizory LG 3D wyświetlają minimum 100 klatek/s, niezależnie dla oka prawego i lewego. Dodatkowo, w celu zapewnienia optymalnej jakości obrazów trójwymiarowych, LG prowadzi testy technologii korekcji, umożliwiającej automatyczną kontrolę jasności nakładających się elementów.
W czerwcu na rynku powinien się pojawić niezwykle smukły (podświetlenie krawędziowe LED) telewizor Sony KDL LX900, dostępny z ekranami 40”, 52” i 60” oraz technologiami: Motionflow 200 Hz Pro, Bravia Internet Video ze zintegrowanym portem Wi-Fi i Internet widgets. Dla każdego oka jest wyświetlany pełny obraz Full HD 1080p, a gdy wychodzimy z pokoju, obraz sam się wyłącza.
Premierę urządzeń domowej rozrywki 3D ogłosił też Samsung Electronics.

– Przez cztery lata z rzędu Samsung zajmował pierwsze miejsce wśród światowych producentów telewizorów i wciąż pozostaje liderem rynku, rozwijając nowe kategorie domowej rozrywki takie, jak Full HD 3D LED TV. Dzięki tej technologii konsumenci na całym świecie mogą cieszyć się swoimi ulubionymi filmami takimi, jak np. „Shrek” czy „Potwory kontra Obcy”, oglądając je w 3D we własnych domach – powiedział Boo-Keun Yoon, Prezes Oddziału Visual Business w Samsung Electronics. – Dzięki najszerszej ofercie rozwiązań 3D dla domu, Samsung wciąż wyznacza standardy w domowej rozrywce, wprowadzając takie rozwiązania, jak konwersja tradycyjnego obrazu 2D do postaci trójwymiarowej, zapewniając konsumentom zupełnie nowe doświadczenia.

 

Firma Sony planuje wprowadzenie w tym roku kilku modeli telewizorów Bravia przygotowanych do wyświetlania obrazu 3D, do czego niezbędne są okulary Active Shutter i transmiter 3D.

Linia 3D TV obejmuje telewizory LED Seria 7000/8000/9000, LCD Seria 750 i plazmowe Seria 7000/8000. Uzupełnieniem są odtwarzacze Blu-ray BD-C6900, zestaw kina domowego HT-C6930W z odtwarzaczem Blu-ray 3D, stylowe okulary 3D i filmy na płytach Blu-ray 3D, m.in. „Shrek”. Wkrótce te urządzenia pojawią na polskim rynku.
W modelach telewizorów LED zastosowano 200 Hz technologię odświeżania i opracowany przez Samsung procesor 3D, kompatybilny ze wszystkimi najpopularniejszymi formatami 3D. Technologia 3D Samsunga i szybki panel zastosowany w telewizorach zostały zoptymalizowane tak, by dostarczać widzom jak najwierniejszy efekt 3D. W każdej chwili, za pomocą jednego przycisku, można też wrócić do trybu standardowego – 2D.
Warto dodać, że okulary nie są konieczne podczas oglądania obrazów 3D na ekranie pokazywanego od kilku lat odbiornika firmy Philips (model WOWvx – najpierw 20”, a teraz 42”), ale optymalna odległość wynosi aż 3 m. Efekt 3D uzyskujemy nawet przy kącie 120°, ale najlepszy obraz widzimy przy kącie… 0°! Niewymagający użycia okularów jest też 42” Flatron firmy LG, w którym zastosowano specjalny soczewkowaty filtr 3D, działający podobnie jak hologramy w paszportach czy innych dokumentach.

Czy tylko sport?
Z 3D TV jest podobnie jak z HD TV. Odpowiedni odbiornik to nie wszystko. A niestety, jeśli chodzi o możliwe treści (filmy), sytuacja póki co nie wygląda zbyt dobrze.
W listopadzie ubiegłego roku brytyjski operator Virgin Media, w nowym sklepie na słynnej Oxford Street w Londynie, po raz pierwszy publicznie pokazał w Wielkiej Brytanii telewizję 3D, a brytyjska stacja Channel 4 wyemitowała program The Queen in 3D – kompilację wideoklipów, zwaną także Royal Review. W transmisji zastosowała system ColorCode 3D, który wykorzystuje niebiesko-bursztynowe filtry. A podczas listopadowej ceremonii wręczenia Hot Bird TV Awards, międzynarodowego konkursu promującego jakość i innowacyjność kanałów tematycznych telewizji satelitarnej, firmy: Ciel Ecran, Opensky, DBW Communication i Eutelsat, wyróżniono za pionierskie osiągnięcia w dziedzinie transmisji prestiżowych wydarzeń w technologii 3D w Europie. BSkyB planuje wprowadzenie telewizji 3D w 2010 roku i przygotowuje się do nagrywania pierwszych reklam w tej technologii.
Wdrożenie nowego produktu, zdecydowanie droższego od dotychczas używanych, wymaga kampanii reklamowo-informacyjnej. Panasonic w tym celu wykorzystał, wchodzący na ekrany w okresie Świąt Bożego Narodzenia film „Avatar”. Podczas targów IFA, w zajmowanym przez koncern hali, stał olbrzymi model maszyny bojowej, a na ekranie TV można było obejrzeć trójwymiarowy zwiastun filmu. W Warszawie, kilka dni przed polską premierą „Avatara”, w CH Arkadia, firma na specjalnym stoisku pokazywała jego zapowiedź oraz różne sceny nakręcone w technologii 3D.
Kiedy wprowadzano telewizję wysokiej rozdzielczości (HD), impulsem, mającym zachęcić do kupna nowego odbiornika, były Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej Mundial 2006 w Niemczech, a następnie Igrzyska Olimpijskie w Pekinie (2008). Co nas więc czeka w 2010 roku?
Panasonic, oficjalny Światowy Partner Igrzysk Olimpijskich w kategorii dostarczania sprzętu audio-wideo dla Zimowych Igrzysk Olimpijskich Vancouver 2010, na czas ich trwania otworzył w LiveCity Yaletown, oficjalnej arenie Igrzysk, Pawilon Olimpijski „Panasonic Full HD 3D Theater”. Umieszczono w nim dwa 103” zestawy kina domowego Full HD 3D, na których wyświetlano ceremonię otwarcia, najważniejsze wydarzenia oraz teledysk Sarah Brightman z utworem Shall Be Done.
– Panasonic wierzy, że system 3D znacznie podniesie atrakcyjność oglądania w domu przyszłych Igrzysk Olimpijskich, dzięki połączeniu ekscytacji towarzyszącej obserwowaniu zmagań sportowych z możliwością śledzenia ich w trzech wymiarach – powiedział Takumi Kajisha, Zarządzający Dyrektor Wykonawczy firmy Panasonic. A Eisuke Tsuyuzaki, Główny Dyrektor Zarządzający działu technologicznego w Panasonic Corporation of North America dodał: – Pomyślnie przeszliśmy drogę wyświetlania obrazu od czarno-białego, przez kolorowy, aż po obraz wysokiej rozdzielczości. Jednak dopiero kompletnie realistyczny obraz 3D stanowi ostateczny cel. Za sprawą nowej linii produktów Panasonic Full HD 3D, które zostaną wprowadzone do sprzedaży tej wiosny, będziemy zdobywać również te wymiary.
Teraz kibice czekają na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej (FIFA World Cup) 2010, które odbędą się w RPA (11 czerwca – 11 lipca). Na początku grudnia Sony Corporation i Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej FIFA, podpisały umowę dotyczącą wybranych praw medialnych do Mundialu. W efekcie do 25 meczów zostanie zrealizowanych w formacie 3D.
– Imprezy sportowe o światowej randze, takie jak Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej są bardzo ważnym motorem nowych technologii, zwłaszcza w dziedzinie telewizji – tłumaczy Tom Morrod, Starszy Analityk w dziale Technologii Telewizyjnej ośrodka analiz Screen Digest. – Informacja o tym, że Mundial 2010 pierwszy raz zostanie sfilmowany w formacie 3D, z pewnością zwiększy popyt gospodarstw domowych na telewizory 3D. W efekcie, urządzenia nowej generacji zaczną pojawiać się w domach prędzej, niż gdyby tej informacji nie było. Dlatego prognozę liczby telewizorów 3D w Europie do roku 2013 podnieśliśmy do 13,6 mln.
A Fujio Nishida, Prezes Sony Europe, dodaje: – W czerwcu i lipcu umożliwimy naszym europejskim klientom praktyczne zaznajomienie się z zapierającymi dech materiałami 3D, między innymi na publicznych pokazach FIFA International Fan Fest zorganizowanych w Berlinie, Londynie, Mexico City, Paryżu, Rio De Janeiro, Rzymie i Sydney, na których odwiedzający będą mogli obejrzeć zwiastuny promujące mundial w formacie 3D.
Firma zapowiada, że do 2012 roku na ekranach pojawi się 99 filmów 3D (w 2009 – 15), a gry i filmy 3D będą odtwarzać wszystkie konsole PlayStation3 (aktualizacja oprogramowania w tym roku). No ale nas interesują programy TV. W tym zakresie Sony rekomenduje, poza transmisją Mundialu, brytyjskie kanały: sportowy 3D, Sky channel UK (czerwiec bieżącego roku), Virgin Media – na bazie istniejących box’ów + VOD (II kwartał) i Chanel 4 – weekendy z 3D, i amerykańskie: ESPN, DirecTV i Discovery Chanel. Oczywiście w 3D będzie rejestrowana i transmitowana Olimpiada w Londynie (2012).

* * *

Uważam, że wciąż lepsze efekty trójwymiarowe są w kinie IMAX, bo obraz bardziej „wychodzi” z ekranu i czasami niemal dosłownie „chwyta” widza za gardło.
Czy rzeczywiście znów wydarzenie sportowe przyprowadzi klientów do sklepów z elektroniką? A może warto nieco poczekać, bo – zdaniem ekspertów – już w 2018 r. pojawią się telewizory 3D oparte na holografii!

Niektórzy producenci, na przykłąd JVC czy Samsung, oferują także technologię pozwalającą na konwersję zwykłego obrazu (sygnał) odbieranego przez telewizor do postaci trójwymiarowej. Udawane 3D ma oczywiście swoje ograniczenia i niedoskonałości, ale jest to niewątpliwie ciekawostka warta odnotowania.

W marcu 2002 r. rozpoczęła się realizacja, sponsorowanego przez Komisję Europejską w ramach programu IST (Information Society Technologies), projektu ATTEST (Advanced Three-Dimensional Television System Technologies), którego celem jest stworzenie systemu telewizji 3D, wstecznie kompatybilnego z 2D. Umożliwiłoby to między innymi wprowadzanie składowej głębi do istniejących systemów 2D. A od września 2004 roku 19 instytucji europejskich, w ramach projektu EC Network of Excellence (budżet 6 mln euro), koordynowanych przez turecki Bilkent University, pracuje nad holograficznymi telewizorami 3D. Jestem ciekaw czy jak się pojawią, to będziemy mogli „obejść” aktora dookoła?
Czy z tymi nadziejami na podbicie rynku przez 3D TV nie będzie jak z nadziejami „Awatara” na „Oscary”: nominowany w 9 kategoriach zdobył tylko 3 statuetki? No bo co to za przyjemność oglądać telewizję w nieprzezroczystych okularach, gdy w ciekawych momentach nie można partnerowi spojrzeć w oczy (można, ale nic nie zobaczymy) i sprawdzić jak przeżywa film?
 
 

Jerzy Bojanowicz