Ekologia w każdym calu

08.09.2010 

Z przeprowadzonych przez firmę GfK w 2009 roku badań „Sustainability Check”, czyli testowanie stopnia „zrównoważenia” produktów, wynika, że zużycie energii jest jednym z pięciu głównych kryteriów, którymi kierują się konsumenci wybierając telewizor. Producenci zachęcają do kupna swoich wyrobów dodając do ich nazwy przedrostek „eco”. Co on w rzeczywistości oznacza?

Jerzy Bojanowicz

Proekologiczna gwiazda i margerytka
1 lipca 2006 roku weszła w życie unijna dyrektywa RoHS (Restriction of Hazardous Substances; 2002/95/EC z 27 stycznia 2003 roku), która została zaimplementowana do Polski Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 27 marca 2007 roku. Jest to dyrektywa, której celem jest zmniejszenie ilości substancji niebezpiecznych, przenikających do środowiska z odpadów elektrycznych i elektronicznych. Odnosi się bezpośrednio do produktów, jednak dotyczy odpowiednio zdefiniowanego producenta oraz importera lub innego podmiotu, odsprzedającego pod własnym znakiem sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz żarówki i oprawy dla gospodarstwa domowego. Zgodnie z dyrektywą, nowy sprzęt elektroniczny wprowadzany do obrotu na terenie Unii Europejskiej i EFTA począwszy od 1 lipca 2006 roku (w Polsce od 27 marca 2007 roku), zawiera ograniczoną ilość materiałów szkodliwych: ołowiu, rtęci, kadmu, sześciowartościowego chromu, polibromowanego difenylu (PBB) i polibromowanego eteru fenylowego (PBDE).
W IV Grupie produktowej jest sprzęt powszechnego użytku, do którego zaliczono odbiorniki radiowe i TV, kamery wideo, sprzęt hi-fi, wzmacniacze dźwięku, instrumenty muzyczne i tym podobne.

W 1992 roku Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (U.S. Environmental Protection Agency, EPA) i Amerykański Departament Energii (U.S. Department of Energy) zainicjowały specjalny proekologiczny program. Znany na całym świecie znak Energy Star jest przyznawany jako oznakowanie energooszczędnych produktów (między innymi sprzętu biurowego, RTV, AGD, urządzeń klimatyzacyjnych i systemów oświetleniowych). Od 2006 roku, dzięki porozumieniu ze Stanami Zjednoczonymi, w programie znakowania Energy Star uczestniczy także Unia Europejska.

Także w 1992 roku Komisja Europejska wprowadziła oficjalne Wspólnotowe Oznakowanie Ekologiczne – Ecolabel (w postaci kwiatka, dlatego zwane jest stokrotką lub margerytką), przyznawane obecnie na podstawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 66/2010 z 25 listopada 2009 roku wyrobom spełniającym wyższe normy środowiskowe. Oznakowane nim produkty w ciągu całego cyklu życia są mniej szkodliwe dla środowiska niż inne, ponieważ spełniają kryteria środowiskowe uzgodnione przez państwa członkowskie UE w porozumieniu z zainteresowanymi stronami (w tym z przedstawicielami przemysłu, konsumentów, organizacji środowiskowych, handlu i władz publicznych). Obecnie kryteria techniczne opracowane i przyjęte przez Komitet EUEB (European Union Ecolabelling Board) obejmują 26 kategorii wyrobów, między innymi komputery PC, komputery przenośne i telewizory. Na liście (www.ecolabel.eu) są telewizory firm LG, Philips, Samsung, Sharp i Sony, ale na polskich półkach „margerytkę” mają tylko wyroby LG, Sharpa i Samsunga!
Unia dopuszcza także certyfikowanie produktów znakami regionalnymi. Jest nim znak ekologiczny EKO – jeden z trzech zastrzeżonych na rzecz PCBC S.A. znaków, który mogą otrzymać usługi i wyroby krajowe i zagraniczne, w drodze dobrowolnej certyfikacji, nie powodujące (w odniesieniu do wcześniej ustalonego akceptowanego poziomu) negatywnych skutków dla środowiska oraz spełniające ustalone kryteria dotyczące ochrony zdrowia, środowiska i ekonomicznego wykorzystania zasobów naturalnych w trakcie całego czasu funkcjonowania wyrobu.
Ale na tym nie koniec. Ponieważ budynki mieszkalne i obiekty komercyjne zużywają około 40% produkcji energii elektrycznej i są odpowiedzialne za 36% emisji CO2 w Unii Europejskiej, 21 października 2009 roku w Strasburgu ustanowiono Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE, zawierającą ogólne zasady określania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (dokument w imieniu Parlamentu Europejskiego podpisał Jerzy Buzek). Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne do 20 listopada 2010 roku.

Standby
Od kilku lat kupujemy odbiorniki o coraz większych przekątnych ekranów. To spowodowało, że – zdaniem firmy badawczej GfK – godzinne zużycie energii przez ten sprzęt w czerwcu 2009 roku było o 36% wyższe niż w roku 2006.
Warto wiedzieć, że już w 1999 roku Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podjęła działania, by od 2010 roku dowolne urządzenie znajdujące się w trybie czuwania zużywało poniżej 1 W prądu.
W niemieckich gospodarstwach domowych średnie zużycie energii przez sprzęt pozostawiony w trybie standby jest szacowane na 45 W. Gdy do tego dodamy urządzenia czuwające w biurach i obiektach komercyjnych, to zużycie energii w ciągu roku sięga 20 TWh – 4% krajowej konsumpcji. Jej wyprodukowanie wymaga wprowadzenia do atmosfery 14 mln ton CO2. Z kolei w krajach OECD standby pochłania 2,2% całkowitego zapotrzebowania na energię elektryczną. Inicjatywa „Jeden Wat” już w tym roku pozwoliłaby ograniczyć emisję CO2 o 50 mln ton – tyle emituje 18 mln samochodów jeżdżących po drogach krajów OECD.

PDP vs. LCD
Na przełomie 2008/2009 głośno było o możliwym wycofaniu z rynku telewizorów plazmowych z powodu ich energochłonności. Pogłoski zdementowało założone w 1999 roku Stowarzyszenie Europejskiego Przemysłu Elektronicznego (EICTA), które stwierdziło, że zgodnie ze stosowną dyrektywą UE, żadna technologia wykorzystywana w produkcji telewizorów (także plazmowa) nie zostanie zabroniona, o ile spełnione będą wymagania dotyczące zużycia energii. Zakaz taki – jak stwierdzono w komunikacie – byłby niezgodny z prawem i krzywdzący dla dostawców nowoczesnych, przyjaznych dla środowiska telewizorów. I podkreślono, że producenci stale prowadzą badania, dzięki którym telewizory plazmowe i LCD będą pobierały jeszcze mniej energii.
A przecież pobór prądu przez telewizor plazmowy jest zależny od luminacji wyświetlanego w nim obrazu: im ciemniejsze sceny, tym mniej prądu pobiera. W praktyce uśredniona wartość poboru prądu jest podobna dla technologii LCD i PDP.

Zmniejszanie zużycia prądu
Producenci zdają sobie sprawę z uwarunkowań – zarówno prawnych, jak i wynikających z rosnącej świadomości ekologicznej konsumentów. I dlatego praktycznie każda nowa seria telewizorów ma lepsze „osiągi energetyczne” niż poprzednia.
Na targach CES 2010, Panasonic przedstawił energooszczędny panel plazmowy (PDP) o 4-krotnie zwiększonej wydajności świetlnej. Zmierzony – zgodnie ze standardem IEC (International Electrotechnical Commission) dla obrazu filmowego – pobór mocy 42” modelu Full-HD wynosi 95 W. Wymagało to ulepszenia wielu składowych elementów panelu: opracowania nowych luminoforów, superszybkiej technologii sterowania oraz adaptacyjnej technologii przetwarzania sygnału w celu zmniejszenia poboru mocy oraz udoskonalenia wszystkich aspektów procesu oświetlania panelu (rozładowanie, iluminacja i wydobycie światła).

Panasonic Viera VT20 65 cali z technologia NeoPDP. Jedną z zalet telewizorów NeoPDP jest zmniejszony o 50% pobór energii.

Philips zaprojektował najnowszą generację telewizorów, optymalizując ich parametry i procesy produkcyjne. Efektem jest między innymi mniejsze zużycie energii – zarówno podczas pracy telewizora, jak i po jego wyłączeniu. Po wyłączeniu, pobór mocy spada do… 0 W, natomiast podczas pracy większość 32” telewizorów LCD zużywa poniżej 70 W, podczas gdy w 2009 roku było to 90 W, a w 2004 roku – 155 W. Pobór mocy w trybie gotowości jest mniejszy niż 0,15 W.
Oczekując, że w tym roku Unia Euro-pejska wprowadzi etykiety energetyczne dla telewizorów, do 2014 roku 80% telewizorów produkowanych przez tę firmę będzie spełniać wymagania klasy energetycznej A.

Ograniczanie negatywnego wpływu użytkowania telewizorów na środowisko naturalne to: zastępowanie tradycyjnych, papierowych instrukcji obsługi łatwymi w użyciu instrukcjami w postaci menu ekranowego, recykling i utylizacja (zmniejszenie ilości tworzyw sztucznych – mniejsze ramy sprawiają, że zużycie tworzyw sztucznych spadło nawet o 30%), zmniejszenie masy (dziś 32” telewizor LCD ma masę poniżej 10 kg, podczas gdy 10 lat temu – 17 kg), przez co dystrybucja jest efektywniejsza i bardziej ekologiczna. Firma zakłada, że do 2011 roku przestanie stosować substancje niebezpieczne, w tym PCV i niereaktywny brom.
Jednym z przykładów jest „ekologiczny” telewizor Eco Flat TV – 42PFL5603D, który podczas targów elektroniki użytkowej CES 2008 w Las Vegas zdobył nagrodę „Best In Show” kalifornijskiego miesięcznika „CNET” i nagrodę „Best in CES”.
W telewizorze zastosowano kilka rozwiązań redukujących zużycie energii, w tym Diming Technology, która zmniejsza moc podświetlenia panelu LCD i redukuje zużycie energii przy zachowaniu najlepszej jakości obrazu. Telewizor wykonano z tworzyw niezawierających ołowiu i z całkowicie bezpiecznych dla środowiska materiałów trudnopalnych, a opakowanie i instrukcja obsługi są wykonane z materiałów nadających się do recyklingu.
42PFL5603D jest jednym z kilku produktów serii Philips Green Flagship, które są oznaczone specjalnym logo i uzyskały potwierdzenie zewnętrznych ekspertów, że zużywają ponad 10% mniej energii, niż inne produkty ich kategorii znajdujące się na rynku.
Firma Funai w produkcji telewizorów zredukowała liczbę potrzebnych części o 30%. Na przykład ulepszenie konstrukcji układu elektrycznego pozwoliło zmniejszyć powierzchnię części elektrycznych o prawie 60%. Wykorzystanie tego samego typu śrubek, przy jednoczesnym zmniejszeniu ich liczby o 19%, zmniejszyło ilość wykorzystywanych materiałów i masę produktu o 17%. O około 40% zmniejszono gabaryty podstawy telewizora – a mniejsze wymiary i masa zwiększyły wykorzystanie kontenera o 40%.
Firmie LG też udało się znacznie zmniejszyć liczbę części w telewizorach plazmowych przez wdrożenie metody pojedynczego skanowania podczas produkcji. Efektem jest między innymi zmniejszony pobór energii. 90% wszystkich wyprodukowanych telewizorów LCD i PDP jest zgodnych z normą Energy Star, wiele z nich przekracza jej wymagania o około 30%, a niektóre modele LCD – o 45%.
Wszystkie tegoroczne modele PDP firmy Samsung z nowym, udoskonalonym modułem, oszczędzają 35% lub nawet więcej energii i spełniają standardy Energy Star i Eup B (obowiązująca od 2007 roku Dyrektywa Unii Europejskiej 2005/32/EC, dotycząca „wymagań ekoprojektowania dla poboru energii w stanach czuwania i wyłączenia sprzętu elektrycznego i elektronicznego przeznaczonego dla gospodarstw domowych oraz biur"). Spektakularny wynik uzyskano w telewizorze 58FHD, który w 2009 roku zużywał 340 W, a w tym roku – 161 W (–53%)!

Zaprezentowane w bieżącym roku modele telewizorów Samsunga otrzymały prestiżowy certyfikat Ecolabel. Jest to efektem ogłoszonej w ubiegłym roku inicjatywy Samsung Eco Management 2013, w ramach której firma postawiła sobie za cel stać się liderem wśród firm przyjaznych środowisku. Efekty widać już w ekologicznych zestawieniach rankingowych, miedzy innymi w najnowszym rankingu Carbon Disclosure Leadership Index (z września 2009) Samsung zajął 10. pozycję wśród największych globalnych korporacji, które przywiązują dużą wagę do działań zapobiegających zmianom klimatu i ograniczających emisję gazów cieplarnianych. Samsung plasował się również wielokrotnie na topowych miejscach zestawień Greenpeace Guide Greener Electronics. Najnowsze telewizory firmy spełniają też z zapasem wyśrubowaną normę Energy Star 4.0 amerykańskiej agencji EPA (Environmental Protection Agency).

Większość telewizorów Bravia firmy Sony nosi wprowadzone przez Komisję Europejską oznakowanie ekologiczne.

Praktycznie wszystkie płaskoekranowe telewizory firmy Sharp w trybie czuwania pobierają mniej niż 1 wat, a seria D65 zużywa zaledwie 0,5 wata. W ostatnich latach zużycie energii podczas pracy zmniejszono o ponad 50%. O ile 32-calowy model w 2000 roku zużywał 271 kWh/rocznie, w 2008 roku było to już zaledwie 113 kWh/rok (przy założeniu, że telewizor w ciągu doby działa przez 4,5 godziny, a przez 19,5 godzin znajduje się w trybie czuwania). W 2008 roku firma Sharp przedstawiła 27-calowy telewizor, który zużywał 60 kWh/rocznie. Odpowiada to zużyciu energii przez 60-watową żarówkę działającą 2,45 godziny dziennie.

Inteligentny czujnik
Każdy z producentów stosuje opracowaną przez siebie technologię inteligentnego czujnika (LG) czy Eco Sensora (Samsung), który ocenia warunki oświetleniowe w pokoju i automatycznie dostosowuje jasność, kontrast i balans kolorów w celu zoptymalizowania jakości obrazu. Kontrola ilości światła potrzebnego do wyświetlenia obrazu (zmniejszenie jasności obrazu w ciemniejszych warunkach) optymalizuje zużycie energii, a z drugiej strony – zmniejsza zmęczenie oczu.
Wyprodukowany w 2009 roku 46” 100 Hz LED TV firmy Samsung zużywał 105 W, model tegoroczny – 89,6 W, a z Eco Sensorem – 58 W. Nic dziwnego, że firma chwali się, iż w porównaniu z konkurencją jej telewizory zużywają o 18-25% mniej energii.

Ekologiczne fabryki
Trzeba też mieć świadomość, że ekologiczne telewizory coraz częściej powstają w przyjaznych środowisku fabrykach. W październiku 2008 roku firma Panasonic Europe ogłosiła cele zarządzania zrównoważonym rozwojem, będące częścią strategii Eco ideas, i rozpoczęła działania, których efektem ma być redukcja emisji CO2 o 10% (1,31 tys. ton) we wszystkich europejskich fabrykach Panasonic. Jednocześnie firma zobowiązała się do marca 2010 roku zmniejszyć emisję ze wszystkich swoich fabryk o 300 tys. ton.
W lipcu 2009 roku, jako pierwsza w Europie, status placówki Eco ideas otrzymała – działająca od kwietnia 1997 roku – fabryka AVC Networks Czech w Pilźnie, z której taśm produkcyjnych zjechało 16 mln odbiorników.
– Uruchomienie pierwszej fabryki Eco ideas w Europie znacząco pomoże nam w osiągnięciu założonych kryteriów ograniczenia emisji dwutlenku węgla – powiedział Laurent Abadie, szef Panasonic Europe.
W Pilźnie emisję CO2 zredukowano do 10,6 tys. ton – głównie dzięki modernizacji systemów zarządzania energią, które odpowiadają za utrzymanie temperatury w fabryce. Kolejne działania to instalacja urządzeń pomiarowych, pozwalających na zminimalizowanie odpadów.
Globalny plan ochrony środowiska „Droga do zera” wdraża firma Sony, która wyznaczyła średnioterminowe cele do roku 2015 – długoterminowym założeniem jest uzyskanie do roku 2050 „zerowego śladu ekologicznego”. Wdrażanie średnioterminowych celów w całej Grupie Sony rozpocznie się od roku obrachunkowego 2011 (kwiecień 2011 roku) i będzie trwało do końca roku obrachunkowego 2015 (marzec 2016 roku), kiedy to zostaną wyznaczone nowe cele na następnych 5 lat.

Telewizory Bravia oparte są na najnowocześniejszych rozwiązaniach technicznych, mających gwarantować minimalne konsekwencje dla środowiska. Funkcje dotyczące energooszczędności grupowane sa w ustawieniach „eco” łatwo dostępnych z menu telewizora, inteligentne czujniki ograniczają pobór mocy przez dostosowanie podświetlenia do jasności w pomieszczeniu. Przełącznik Energy Saving Switch zmniejsza do zera moc pobieraną przez wyłączony telewizor.

Cele średnioterminowe to zmniejszenie o 30% rocznego zużycia energii przez produkty (w porównaniu z rokiem obrachunkowym 2008), o 10% masy produktu (w porównaniu z r.o. 2008), o 50% całkowitej ilości wytwarzanych odpadów (w porównaniu z r.o. 2000), o 30% całkowitej ilości zużywanej wody (w porównaniu z r.o. 2000), o 14% całkowitej emisji CO2 związanej z transportem i logistyką (w porównaniu z r.o. 2008), o 16% ilości odpadów z opakowań otrzymywanych elementów (w porównaniu z r.o. 2008), o 5% wskaźnika wykorzystania w produktach nieodnawialnych tworzyw sztucznych uzyskiwanych z ropy naftowej (w porównaniu z r.o. 2008) oraz zwiększenie wskaźnika recyklingu odpadów do co najmniej 99%.

To także ocena wpływu zamówień surowców i budowy zakładów przemysłowych na zróżnicowanie biologiczne, promowanie programów zróżnicowania biologicznego (ochrona wód gruntowych, minimalizacja zagrożenia substancjami chemicznymi przez podjęcie środków zapobiegawczych, ograniczenie wykorzystania określonych substancji chemicznych wskazanych przez Sony) i wykorzystania materiałów alternatywnych.
– Naszym życzeniem i wolą jest, by innowacje i doświadczenie Sony w dziedzinie techniki służyły rozwiązywaniu problemów środowiska – powiedział Sir Howard Stringer, Prezes Zarządu i Dyrektor Generalny Sony Corporation. – Aby osiągnąć te ambitne cele, które sami sobie wyznaczyliśmy, wprowadzimy nowe materiały, energooszczędne technologie oraz lepsze procesy produkcyjne. Stworzymy zarazem model do naśladowania przez inne podmioty z branży.
Już dziś firma może się poszczycić znaczącymi osiągnięciami w ograniczaniu swojego wpływu na środowisko. Na przykład w latach obrachunkowych 2000 – 2009, emisja CO2 związana z zaopatrzeniem w energię elektryczną i z ogrzewaniem europejskich placówek Sony zmniejszyła się o 93%.
Sony Europe jest członkiem-założycielem Europejskiej Platformy Recyklingowej (European Recycling Platform, ERP), która – w pełni wdrożona w 11 krajach Europy – umożliwia efektywne zarządzanie zbiórką i recyklingiem wszystkich wyeksploatowanych urządzeń elektronicznych powszechnego użytku. W 2008 roku podmioty działające w imieniu Sony w 20 krajach europejskich zebrały i ponownie przetworzyły około 60 tys. ton odpadów elektronicznych.

Funkcja MagicEco pozwala pracować przy 100%, 75% lub 50% jasności, której zmniejszenie znacząco redukuje zuzycie energii.Samsung Eco Sensor dodstosowuje jasność obrazu do natężenia światła otoczenia.

W Stanach Zjednoczonych Sony Electronics (SEL) było pierwszym producentem elektroniki użytkowej, który w 2007 roku wprowadził ogólnokrajowy program zbiórki i recyklingu, umożliwiający nabywcom bezpłatny recykling każdego produktu marki Sony. Do dziś – w ramach tego programu – poddano ponownemu przetworzeniu ponad 13 tys. ton odpadów elektronicznych. Natomiast w Japonii Sony jest jedyną firmą, która – w ramach eksperymentu prowadzonego wspólnie z władzami miasta Kitakyushu w południowej Japonii – prowadzi dobrowolną zbiórkę małej elektroniki użytkowej. Z produktów wyrzucanych odzyskuje się złoto, srebro, brąz i pallad, które są ponownie wykorzystywane. Na przykład odzyskane złoto znalazło zastosowanie w układach półprzewodnikowych Sony, wykorzystanych w telefonie komórkowym Sony Ericsson „Urbano Barone” (oferowanym w Japonii przez KDDI Corporation od lutego 2010 roku).
Przyjęte przez Sony cele na rok obrachunkowy 2015 – zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i zużycia energii przez poszczególne produkty – zostały przeanalizowane i zaakceptowane przez organizację WWF (World Wildlife Fund) jako odnowienie zobowiązań firmy w ramach programu Climate Savers. W tym zainicjowanym i prowadzonym przez WWF programie, który ma zachęcić firmy do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, firma uczestniczy od 2006 roku.
Proekologiczna produkcja i eko-wyroby mają wpływ nie tylko na stan środowiska naturalnego. Mają wpływ także na nasze zdrowie (nieszkodliwe materiały) i… kieszeń! Jeśli dziś pobór mocy w trybie standby wynosi najczęściej 2 W (a jeszcze kilkanaście lat temu było to 5 W, a nawet 10 W) to podczas godziny zaoszczędzamy 1,85 W, a rocznie (24 x 365) 16,2 kW. A przecież telewizor często jest połączony z tunerem satelitarnym i zestawem hi-fi. Do tych urządzeń też odnoszą się dyrektywy wymienione na początku artykułu. A – jak mówi stare przysłowie – ziarnko do ziarnka i zbierze się miarka!